SZATA ROŚLINNA

Roślinność jako składnik krajobrazu ma wartość informacyjną o podstawowym znaczeniu.

Na terenie Gminy Lyski i jej obrzeża wyróżnia się 8 typów potencjalnych zbiorowisk roślinnych:

 

• Łęg wierzbowo-topolowy – to zbiorowisko leśne z panującymi w warstwie drzew: wierzbą białą i wierzbą kruchą z domieszką topoli czarnej i białej. Może im towarzyszyć olsza, jesion. Podszycie stanowią m.in.: wierzba trójpręcikowa, wiklina oraz krzewy: dereń świdwa, trzmielina zwyczajna, czeremcha zwyczajna i bez czarny. Bujne runo złożone z bylin: trybuli leśnej, bylicy pospolitej, kostrzewy olbrzymiej, starca nadrzecznego, pokrzywy zwyczajnej, jeżyny popielicy, kościenicy wodnej, jasnoty plamistej, kokornaku powojnikowego, kielisznika zaroślowego, mydlicy lekarsiej. Zbiorowisko to występuje zwykle na piaszczystych aluwiach większych rzek w zasięgu wysokich stanów wody. Są to zazwyczaj mady piaszczyste lub gliniaste z domieszką żwiru.
• Łęg jesionowo-olszowy – jest najpospolitszym w Polsce zbiorowiskiem niżowego lasu łęgowego, obejmującym mokre lasy z panującymi: olszą czarną i jesionem, w mniejszej ilości znajdują się także klon zwyczajny, grab zwyczajny, czeremcha zwyczajna, wiąz górski.
• Łęg wiązowo-jesionowy – jest wielogatunkowym lasem o urozmaiconej strukturze. Warstwę drzew stanowią wiązy, znaczną domieszkę stanowią: olsza czarna i jesion, dąb szypułkowy, wiąz górski i klon polny, jabłoń dzika, spotyka się pojedyncze okazy topoli białej. W podszyciu częste są czeremcha, leszczyna, bez czarny. W runie przeważają byliny dwuliścienne i wiosenne geofity jak: ziarnopłon wiosenny, złoć żółta, kokorycz pełna, zawilec gajowy i żółty.
• Grąd subkontynentalny – jest wielogatunkowym lasem lipowo-dębowo-grabowym. Cechą diagnostyczną odróżniającą go od innych zespołów grądowych jest występowanie w dużej ilości lipy drobnolistnej. W skład drzewostanów wchodzą zatem oprócz lipy, grab, oba dęby, klony, pojedynczo wiązy. W warstwie podszytu obok podrostu drzew występują krzewy leszczyny, trzmieliny, wiciokrzewu suchodrzewu, derenia świdwy. W runie występują: kupkówka Aschersona, łuskiewnik różowy, pszeniec gajowy, gwiazdnica wielkokwiatowa, barwinek pospolity, przytulia Schultesa, turzyca orzęsiona, jaskier kaszubski. Zbiorowisko grądu subkontynentalnego występuje najczęściej na glebach gliniastych, pyłowych, piaszczysto-gliniastych brunatnych i glebach płowych.
• Buczyna pomorska – stanowi drzewostan prawie czysto bukowy z bardzo nieznaczną domieszką jaworu, świerka, dębu, grabu. Warstwa krzewów jest słabo wykształcona, runo zwarte z takimi gatunkami jak: przylaszczka, żywiec cebulkowy, turzyca palczasta, perłówka jednokwiatowa i inne. Zbiorowisko to porasta na nie wymyte utwory morenowe – piaski, piaski gliniaste i gliny, gleby należące do brunatnych lub płowych.
• Acidofilny las dębowo-bukowy – jest to naturalne zbiorowisko w typie siedliskowym boru mieszanego z panującym dębem bezszypułkowym i jednostkową domieszką sosny. W podszyciu oprócz podrostów drzew występuje leszczyna. W runie przeważają ogólnoleśne gatunki mezotroficzne: trzcinnik leśny, śmiałek pogięty, pszeniec zwyczajny, orlica pospolita, nawłoć pospolita, konwalijka dwulistna, dość obfite występowanie borówki czernicy i nieliczne borówki brusznicy, perłówka zwisła, fiołek leśny. Omawiane zbiorowisko występuje na najuboższych, często piaszczystych siedliskach leśnych.
• Kontynentalny bór mieszany sosnowo-dębowy – jest naturalnym zbiorowiskiem dębowo-sosnowym, gdzie sosna i dąb są współpanującymi gatunkami lasotwórczymi, przy czym większe znaczenie ma dąb szypułkowy. Warstwa krzewów zwykle rozwija się obficie, występują tu: dąb, jarzębina, brzoza, kruszyna. W runie najczęściej panuje borówka czernica, rzadziej śmiałek pogięty. Omawiane zbiorowisko porasta słabo zbielicowane, mezotroficzne gleby gliniasto-piaszczyste.

Bór sosnowy świeży – w Polsce bory te utworzone są prawie wyłącznie przez sosnę można zaobserwować jednostkową domieszkę brzozy. Podszyt rozwija się skąpo, sporadycznie może się pojawić w warstwie krzewów buk, jodła, świerk. W runie dominują borówki: czernica, brusznica, występuje wrzos, ponadto charakterystyczne mchy oraz śmiałek pogięty. Porasta gleby z natury

Formacje roślinne.

Poszczególne formacje roślinne zajmują w obrębie gminy następujące powierzchnie:

Zbiorowiska leśne i zaroślowe 38,6 %

Agrocenozy 38,2 %

Łąki suche, świeże, wilgotne oraz torfowiska niskie i przejściowe 15,7 %

Zbiorowiska ruderalne na terenach zabudowanych i nieużytkach 4,1 %

Zbiorowiska wód otwartych, stojących, płynących, szuwarowe i bagienne 2,3 %

Parki, sady i cmentarze 1,1 %

Wyróżniono następujące formacje roślinne:

Zbiorowiska leśne i zaroślowe – w lasach położonych ma obszarze Gminy Lyski i jej obrzeżu dominują naturalne zbiorowiska borowe. Największą powierzchnię zajmują bory mieszane świeże i wilgotne.

Parki, sady i cmentarze – dendroflora świadomie ukształtowana przez człowieka dla celów rekreacyjnych, sanitarnych, użytkowych, estetycznych i religijnych. Są miejscem występowania interesujących gatunków, zwłaszcza egzotycznych drzew i krzewów. Do najciekawszych i najbogatszych obiektów należy park w dobrach podworskich w Dzimierzu.

Łąki suche, świeże, wilgotne oraz torfowiska niskie i przejściowe – największe powierzchnie łąk występują w dolinach rzek Odry i Suminy. Zbiorowiska odznaczają się dużym bogactwem i różnorodnością gatunkową.

Agrocenozy (zbiorowiska upraw polowych) – nowoczesne rolnictwo prowadzi do eliminacji wielu bardzo interesujących gatunków roślin, towarzyszących człowiekowi już od wieków oraz do tworzenia się zupełnie nowych zbiorowisk roślinnych w granicach areału upraw rolnych.

Zbiorowiska ruderalne na terenach zabudowanych i nieużytkach – należy tu roślinność tworząca się spontanicznie w wyniku zarastania obszarów przekształconych przez człowieka w procesie urbanizacji i uprzemysłowienia. Miejsca jej występowania to: podwórka, składowiska, wyrobiska, torowiska, nowe osiedla mieszkaniowe, śmietniki, ścieżki, drogi i ich pobocza.

Zbiorowiska wód otwartych, stojących, płynących, szuwarowe i bagienne – w naturalnych i sztucznych zbiornikach wodnych tworzą się zbiorowiska roślinne gatunków swobodnie pływających po powierzchni wody oraz zakorzenionych.

Roślinność Gminy Lyski reprezentowana jest przez około 40 zbiorowisk roślinnych, należących do ponad 20 klas syntaksonomicznych.

ŚWIAT ZWIERZĄT

Fauna Gminy Lyski i jej obrzeża jest bardzo bogata. Występowanie dużych powierzchni leśnych a także lasów w formie remiz śródpolnych powoduje, że obszary te są miejscem występowania gatunków leśnych. Obecność zbiorników wodnych, szerokich wilgotnych den dolinnych sprzyja występowaniu gatunków związanych ze środowiskiem wodnym. Natomiast tereny upraw polowych, zaliczane do terenów otwartych, są miejscem bytowania gatunków preferujących obszary o znacznym nasłonecznieniu.

Stawy hodowlane. Gmina obfituje w stawy hodowlane. Tradycją sięgającą odległych czasów jest bowiem na tym obszarze hodowla ryb. Główną obsadę stanowi karp, lecz oprócz niego spotkać można karasia zwyczajnego, słonecznicę i piskorza. Ten ostatni gatunek preferuje raczej ciepłe, wolno płynące i zamulone cieki. W stawach występuje kilka gatunków ślimaków. Wymienić tu można błotniarkę stawową i zatoczka rogowego a także zatoczka pospolitego. Inne grupy bezkręgowców reprezentują m. in. pierściennice, z których wymienić można pijawki: rybią oraz końską. Ponieważ dno jest tutaj muliste, spotykamy również skąposzczety z rodzaju rurecznik. Na powierzchni wody obserwować można pluskwiaki różnoskrzydłe, takie jak nartniki czy pluskolce. Na dnie zbiorników występuje płoszczyca. Stosunkowo bogaty jest skład gatunkowy chrząszczy wodnych oraz larw ważek. Występują tam m. in. jedne z największych polskich chrząszczy, drapieżne pływaki żółtobrzeżki. Na powierzchni wody, przy brzegach występują chrząszcze z rodziny krętakowatych. W okresie wiosennym występują tutaj gatunki płazów, które znajdują w zbiornikach wodnych dogodne warunki rozwoju. Występuje traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, rzekotka drzewna, ropucha szara i żaba trawna. Poza okresem godowym w pobliżu zbiorników spotkać można żaby wodne i jeziorkowe, które przebywają tu przez cały sezon. Obserwowano również kumaka nizinnego. Należy podkreślić, iż omawiany teren jest bardzo dogodnym miejscem bytowania prawie wszystkich płazów występujących na niżu. Szczególne znaczenie ma występowanie graniczących ze sobą biotopów – wodnych i łąkowych lub wodnych i leśnych, będących siedliskami dla tych zwierząt przez całoroczny okres aktywności. Miejsca rozrodu wielu z nich graniczą bezpośrednio z miejscami bytowania zarówno form młodocianych, jak i dorosłych. Płazy nieodmiennie przyciągają swojego odwiecznego prześladowcę z gromady gadów – zaskrońca i padalca, a z gromady ptaków – bociana białego. Na groblach obserwowano ślady bytności piżmaka, ryjówkę aksamitną, polnika burego i zwyczajnego, karczownika.

Zbiorowiska leśne i zaroślowe.

Fauna bezkręgowa jest raczej jednorodna. Reprezentują ją głównie ślimaki i stawonogi. Ślimaki są najłatwiej zauważalne podczas ciepłej, deszczowej pogody gdy opuszczają swoje kryjówki i udają się w poszukiwaniu żeru. Spotkać tu można najczęściej gatunki z tzw. ślimaków nagich należące do rodzin pomrowiowatych i ślinikowatych oraz oskorupionych przedstawicieli z rodziny szklarkowatych i winniczkowatych. Owady reprezentują przedstawiciele prostoskrzydłych, chrząszcze, w tym przedstawiciele rodzaju biegaczy, muchówki, błonkówki oraz pluskwiaki. Na zbutwiałych pniakach oraz na grzybach spotkać można przedstawicieli skoczkogonków i wij. Płazy reprezentuje stosunkowo liczna żaba trawna oraz ropucha szara, zaś przedstawiciele gromady gadów są stosunkowo nieliczni. Stwierdzono tutaj obecność jaszczurki żyworodnej i padalca. Bardzo bogata i różnorodna jest fauna ptaków omawianego typu siedlisk. W większości reprezentowane są one przez gatunki typowe dla nizinnych lasów liściastych. Wymienić należy wilgę, kowalika, sikory oraz dzięcioła dużego i zielonego. W lesie gniazdują zięby, grubodzioby, dzwońce, pierwiosnki, świstunki, strzyżyki, kowaliki, sikory oraz sójki, szpaki, kosy i pełzacze. Na omawianym obszarze żyją również przedstawiciele ssaków. Z owadożernych należy wymienić jeża, ryjówkę malutką i aksamitną. Występuje tam również wiewiórka oraz łasice. Wszystkie wymienione ssaki podlegają ochronie prawnej.

Tereny otwarte.

Mimo że zbiorowiska te zaliczane są do różnych jednostek fitosocjologiczych, to tworzą typ krajobrazowy, w którym spotkać można gatunki zwierząt preferujące tereny otwarte o znacznym nasłonecznieniu. Toteż w obrębie agrocenoz spotykamy głównie owady reprezentujące rząd prostoskrzydłych, motyle, muchówki, ważki. Wśród wymienionych rzędów owadów w obrębie omawianego typu siedlisk licznie występują przedstawiciele z rzędu prostoskrzydłych z rodziny szarańczakowatych (np. konik pospolity, kobyłka, skoczek, dołczan) i pasikonikowatych, z których najbardziej charakterystycznym jest pasikonik zielony. Jego “granie” można słyszeć szczególnie często w słoneczne letnie dni. Bliskim jego krewniakiem jest łatczyn brodawnik. W okresie wiosennym bardzo licznie występują owady reprezentujące pluskwiaki różnoskrzydłe, które można spotkać w nasłonecznionych, ciepłolubnych zbiorowiskach roślinnych. Motyle w omawianym typie siedlisk reprezentują gatunki takich rodzin, jak: bielinki, rusałki, oczenice, modraszki, powszelatki, sówki, miernikowce. Pospolitymi gatunkami są: latolistek, cytrynek, rusałka pawik, rusałka admirał, rusałka pokrzywnik, nastrosz topolowiec czy niedźwiedziówka nożówka. Czasami zalatują tam także jedne z największych motyli polskich rusałki żałobniki. W maju na otwartej przestrzeni wilgotnych ukwieconych łąk oraz na poboczach dróg spotkać można zorzynka rzeżuchowca. Liczna rodzina sówek reprezentowana jest przez rolnicę tasiemkę, piętówkę chwastówkę, agatówkę łobodnicę. Oczywiście są to jedynie przykładowo podane gatunki tej licznej rodzinie motyli. Na omawianych terenach otwartych licznie występują błonkówki. Ich typowymi przedstawicielami są osy, pszczoły, czy trzmiele. Wśród owadów latających nad terenami otwartymi spotkać można często podobnego ubarwieniem do osy przedstawiciela rodziny bzygowatych są najczęściej jaskrawo ubarwione, szybko latają i mogą zawisać w powietrzu nieruchomo. Dorosłe formy często obserwuje się na kwiatach łąkowych. Na roślinach porastających tereny otwarte obserwowano również przedstawicieli innej, również licznej grupy stawonogów. Były nimi pająki. Jako przedstawiciela pająków można wymienić omatnika łąkowego, krzyżaka ogrodowego, krzyżaka łąkowego, krzyżaka wielobarwnego czy pająka kwietnika. Ten ostatni spotykany jest na bardziej suchych porośniętych polnymi kwiatami fragmentach łąk. Czatuje on w kwiatach na drobne owady. Swoim wyglądem przypomina nieco kraba, dzięki szeroko rozstawionym na boki odnóżom. Ma charakterystyczną dobrze maskującą barwę, upodabniającą go do kwiatu. Nie buduje on pajęczyny. Jednym z największych pająków, będących jednocześnie pod ochroną prawną jest tygrzyk paskowany. Obszary przejściowe pomiędzy łąkami a terenami zadrzewionymi są miejscem występowania zwierząt związanych zarówno z otwartymi biotopami łąkowymi, jak również preferujących zacienione siedliska drzewiaste. W miejscach zacienionych licznie występują ślimaki. Na omawianym terenie spotykamy winniczki, stężyli, ślimaki zaroślowe itp. Z innych bezkręgowców spotkać można wiele gatunków wij i pająków oraz licznych przedstawicieli owadów. Między innymi chrząszcze reprezentowane są liczni przez biegacze, strangalie z rodziny kuzkowatych, różne gatunki chrząszczy z rodziny stonkowatych oraz przedstawicieli rodziny omomiłkowatych. Wśród tych ostatnich jednym z największych gatunków jest omomiłek szary. Wśród ptaków stwierdzono występowanie niektórych ptaków łownych (bażant, kuropatwa), a ptaki śpiewające reprezentowane są przez skowronki i szczygły. Najcenniejsze z tej grupy środowiskowej gatunki, które gnieżdżą się na terenie gminy Lyski i jej obrzeżach to: dudek, dzierlatka, świergotek polny, kląskawka. Na obrzeżach terenów otwartych obserwuje się potrząsa, pokrzewki, pliszkę siwą, gąsiorka, wróbla i inne. Drobne gryzonie w omawianym typie krajobrazowym reprezentują polnikowate – polnik bury i polnik zwyczajny, myszowate – mysz polna i zaroślowa. Do pierwszej z wymienionych rodzin należą gryzonie o stosunkowo krótkim ogonie, który pokryty jest drobnymi łuskami i sztywnymi włosami. Należące do tej rodziny zwierzęta są przystosowane do grzebania w ziemi i życia podziemnego. Prowadzą życie naziemne, lecz również nadrzewne i nigdy nie są wyraźnie przystosowane do życia podziemnego. Zjadają pokarm zarówno pochodzenia roślinnego jak i zwierzęcego. Na otwartych obszarach gminy obserwuje się przedstawiciela zającokształtnych, zająca szaraka oraz sarny, reprezentujące parzystokopytne. Wśród ssaków drapieżnych wymienić można lisa, łasicę łaskę, gronostaja i tchórza. Na suchych fragmentach łąk i przydroży spotykamy ciekawie ubarwione ślimaki z rodzaju wstężyk, ślimaki winniczki oraz wiele innych drobnych przedstawicieli lądowych ślimaków ciepłolubnych. Zarośla występujące wśród łąk stwarzają bardzo dogodne warunki życia dla wielu gatunków zwierząt zapewniające im miejsca gniazdowe i noclegowe oraz bazę pokarmową. Spotyka się tam między innymi dzirzbę gąsiorka , która wykorzystuje kolce głogu jako swoją spiżarnię, nakłuwając nań upolowane owady czy gryzonie. W tego typu siedliskach gniazdują także cierniówki, pierwiosnki, makolągwy czy muchołówki szare, a w ich pobliżu spotykamy bażanty. W okresie zimowym kolczaste zarośla głogu są miejscem schronienia dla kuropatw, bażantów, ptaków śpiewających oraz zajęcy.